أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
156
قانون ( فارسى )
ادرار در تب يك اندر چهار 1 - در اوايل بيمارى رنگ ادرار بيمار سفيد شفاف مايل به سبز و خام و ناپخته است و نشانى هضم شدنى در آن نيست . 2 - بعد از مرحلهء نخستين بيمارى كيفيت ادرار تغيير مىيابد و رنگ به رنگ مىشود ؛ كه علت همان است كه گفتيم . مادهء سودايى سبب تب ، حاصل سوختهء چندين خلط گوناگون است . 3 - در وقتى كه حالت تب مرحلهء چهارم را پشت سر مىگذارد ، يعنى درجهء تب شروع به پايين آمدن مىكند ، ادرار بيمار سياهرنگ مىشود . عرق كردن در تب يك اندر چهار در مقايسه با تبهاى بلغمى زياد است و نسبت به تبهاى غير بلغمى زياد نيست . در تب يك اندر چهار ، اگر سبب تب مادهء خلط صفرايى سوخته و سودايى شده نباشد ، تشنگى زياد نيست . علاج تب يك اندر چهار تشخيص نوع بيمارى و درجات آن مهمترين كار در معالجه مىباشد . قبل از هر چيز بيمار را به دقت معاينه كرده و نشانيها را بررسى كن ! آيا سبب تب مادهء سودايى خونى است ؟ آيا علت سودايى بلغمى است ؟ آيا سودايى صفرا است ؟ يا خود مادهء سودا است كه سوخته و متعفن شده و سبب تب يك اندر چهار گشته است ؟ اگر حالت را صحيح تشخيص دادى ، آنگاه علاج آن حالت را به كار ببر ! كه ما علاج هر حالتى از اين حالات را شرح خواهيم داد . اما روى هم رفته تب يك اندر چهار حالاتى همگانى دارد كه از هر خلطى باشد در اين حالات مشترك است . به قرار زير : تب در هر حالتى و از هر خلطى كه باشد لرزش و تكان بدون اراده جلودار و پيشاهنگ آن است ، و تو مىتوانى از بررسى حالت لرزش و تكان بيمار چيزهايى به دست آورى . ببين آيا اين حالت از چيرگى خون بر بدن است ؟ و بويژه اگر معلوم شود كه سبب تب از سوداى خونى است ، بيمار را رگ بزن و به اندازهء لازم خون از بدن بيمار بكش ! كه اگر خون چيره بر بدن در اندازه زياد و ناپسند باشد بايد خون زياد بكشى . اگر نياز به رگ زدن نبود ، و رگ زدى ، از سه جهت زيان به بيمار مىرسد : يكى اينكه بيمار - كه خون را از دست داده - ناتوان مىشود ، دوم چيزى را بيرون آوردهاى كه ضد مادهء سودايى است و سوم خلطهاى داخل بدن را رو به خارج تحريك كردهاى . در هر حالتى از حالات تب يك اندر چهار - از هر خلطى كه باشد - بايد نخست به منظور تخفيف دادن اندازهء خلط تا اندازهاى پاكسازى و تخليه به عمل آورى ، امّا فقط براى كاهش خلط نه براى پاكسازى و بيرون دادن آن به صورت كامل و واقعى ؛ زيرا پاكسازى كامل از خلط بايد وقتى انجام گيرد كه خلط سبب تب پخته و رسا شده باشد - كه اين بحث را بعدا توضيح مىدهيم .